Түркия Еуропа мен Азия қиылысында стратегиялық орналасқан. Ол жай транзиттік аумақ емес, Орта дәліздің батыс бөлігі ретінде әрекет етеді.
Бағытқа қызығушылық неге артты
Дәліздің маңызы Қызыл теңіздегі проблемалар мен солтүстік бағыттағы санкциялық шектеулер салдарынан артты. Шамамен 7 мың шақырымдық жол Қытай, Қазақстан, Каспий теңізі, Әзірбайжан, Грузия және Түркия арқылы өтеді.
Жеткізудің орташа уақыты 12–15 күнді құрайды. Суэц каналы немесе Африка айналасындағы теңіз тасымалдары 35–45 күн алады.
Сарапшының позициясы
Стратегиялық зерттеулер және әзірлемелер орталығының Қоғамдық дипломатия кеңесінің төрағасы Мурат Гюрел дәліздің біртіндеп экономикалық интеграция құралына, соның ішінде Түркия мен Қазақстан арасындағы интеграцияға айналып келе жатқанын атап өтті. Қазақстан аумағы арқылы Қытайдан Ақтау және Құрық порттарына негізгі жүк ағындары өтеді.
Түркияның инфрақұрылымы
Жаңғыртудан кейін Баку — Тбилиси — Карс теміржолының өткізу қабілеті жылына 5 млн тонна жүкке жетті. Болашақта ол 15 млн тоннаға дейін өсуі мүмкін.
Түркия ішкі желіні кеңейтуде, Карсты Сивас, Анкара және Стамбулдағы логистикалық орталықтармен байланыстыруда. Мерсин, Искендерун және Фильос порттары жаңғыртылуда. Құрғақ порттар мен цифрлық хабтар дамуда.
Экономикалық әсер және қиындықтар
Жүк ағынының жылына 11 млн тоннаға дейін өсуі Түркияға көлік және логистика қызметтерінен кіріс әкелуі мүмкін. Бұл ретте Түркия өнімдерінің Еуропа және Азия нарықтарына жеткізу мерзімдері мен құны төмендейді.
Техникалық және институционалдық кедергілер сақталуда: қайта тиеу қажеттілігі, тарифтер және кедендік өзара әрекеттесу мәселелері. Қаржыландырудың жоғары құны және геосаяси факторлар қосымша қиындықтар туғызады.
Келесі қадамдар
Түркия Ирак, БАӘ және Катармен бірлесіп «Даму жолы» жобасын дамытуда. Ол Түркия желісін Парсы шығанағындағы Әл-Фао портымен байланыстыруы тиіс.
Дәліздер бойында жүктерді өңдеу және құрастыру үшін арнайы экономикалық аймақтар құру жоспарлануда. Түркияның тәжірибесі Қазақстан үшін логистикалық орталықтарды дамыту және шикізаттық емес экспорт үшін қызықты, деп санайды Мурат Гюрел.