Мәдениет

Назипа Құлжанова: алғашқы қазақ журналист және ағартушы

Назипа Құлжанова ХХ ғасырдың басында алғашқы қазақ журналистерінің бірі, педагог, этнограф және аудармашы болды.

28 маусым 2026 · 09:33·Оқу: 6 мин

Назипа Құлжанова: алғашқы қазақ журналист және ағартушы
Фото: TR Kazakhstan редакциясы
TR Kazakhstan редакциясыТілші·28 маусым 2026

Ол Торғай өңірінде және Қостанайдағы орыс-қазақ гимназиясында оқыды. Назипа Ыбырай Алтынсарин ашқан училищені бітірді, кейін күйеуі Нұрғали Құлжановпен бірге Семейге көшіп барып, ағартушылық жұмыспен айналысты.

Педагогикалық еңбектері

1923 жылы оның «Мектептен бұрынғы тәрбие» кітабы, 1927 жылы «Ана мен бала тәрбиесі» кітабы жарық көрді. Екі еңбек те Қазақстан халық ағарту комиссариатының тапсырысымен жазылған, алғашқы кітапқа Ахмет Байтұрсынов алғысөз жазған.

Назипа Құлжанова кітаптарында Италия, Швейцария және Шотландия балалар бақшаларының тәжірибесін сипаттап, шетелдік мәліметтерді қазақтың жағдайына бейімдеп, ана мен бала күтімі жөнінде кеңес берген.

Журналистикадағы жұмысы

Ол «Қазақ», «Қызыл Қазақстан» және «Теңдік» газет-журналдарында мақалалар жариялады. 1914 жылы қазақ әйелдері атынан «Қазақ» газетіне мерейтоймен құттықтау жолдады, 1923 жылы «Жалпы әйел мейрамы» материалын бастырды.

1922 жылғы «Октябрь төңкерісі және қазақ әйелі» атты мақаласында Назипа Құлжанова әйелдердің жағдайын талдап, мәжбүрлі неке мен бесік құда түсуді сынады.

«Алаш» қозғалысымен байланысы

Назипа Құлжанова «Алаш» қайраткерлері бастамашылық еткен съездерге қатысты. 1917 жылы Семейде қалым мен көп әйел алуды жою туралы баяндама жасады. Ахмет Байтұрсынов оның қыздарға 16, жігіттерге 18 жастан некеге тұруды ұсынуын қолдады.

Ол 1909 жылы түрмеде отырған Ахмет Байтұрсыновқа тамақ пен хат алып барған. Сұлтанмахмұт Торайғыров пен Жүсіпбек Аймауытұлы да оған арнау жолдаған.

Абай мұрасын насихаттау

1914 жылы Семейде Назипа Құлжанова Абай Құнанбаевтың қайтыс болғанына 10 жыл толуына арналған әдеби кеш ұйымдастырды. Ол орыс тілінде баяндама жасап, ақын өлеңдерін аударды және жиналған қаражатты Петербург, Қазан, Томск және Омскіде оқып жүрген қазақ жастарына көмекке жұмсады.

Сонымен қатар ол Лев Толстой мен Владимир Короленко шығармаларын қазақ тіліне аударды.

Пікірлер